Bir tür davranýþ bozukluðu olarak kabul edilen yeme bozukluðu, þiþman ve bir o kadar mutsuz ve güvensiz insanlar yaratýyor. Ancak bu mutsuzluktan kurtulmanýn çaresi yok deðil.

Þiþmanlarýn kiþilik özelliklerini ortaya çýkarmak için yapýlan bir çalýþma, þiþman kadýnlarýn normal kilolu olanlara göre daha hassas, alýngan ve sýkýntýlý olduklarýný ortaya çýkardý. Obezite, yani þiþmanlýk hastalýðý, hem erkeðin hem de kadýnýn üzerinde önemle durduðu saðlýk sorunlarýndan birisi. Vücudun genel görünümünde ortaya çýkan þekil bozukluðu, ilgili kiþi için baþta ‘‘beðenilmemek’’ olmak üzere bir çok olumsuz duygulara yol açýyor.

Ýnsanlarýn, gergin, sinirli, mutsuz anlarýnda yemeðe karþý aþýrý istek duymalarýndan yola çýkan uzmanlar, obezitenin deðersizlik duygusuyla birlikte seyrettiðini bilimsel araþtýrmalarla kanýtladýlar. Ne þekilde izah edilirse edilsin, ruh bilimciler aþýrý yemenin ve þiþmanlamanýn temelinde sýkýntý, özgüven eksikliði ve hatta depresyonun yattýðýnda hemfikir. Uzmanlarýn ortak tezi, þiþman kadýnlarda, kýzgýnlýk, öfke hali, sýkýntý ve suçluluk duygusunun, þiþman erkeklerde ise, öfke hali ve cinsel kaygýlarýn çok daha güçlü olduðu.

TEDAVÝSÝ MÜMKÜN 

Aþýrý yeme hali ve beraberinde getirdiði þiþmanlýk, hipofiz bezinin fazla uyarýlmasýyla ilgili. Bu kimyasal bir olay, obezite de tedavi edilmesi gereken bir hastalýk. Burada devreye beslenme uzmanlarý ve yardýmcý güç olarak da psikologlar giriyor.

13 yýl önce kurulan Davranýþ Bilimleri Enstitüsü'nden Klinik Psikolog Dilek Doðu'ya göre, aþýrý þiþmanlýðýn kökeninde ebeveynlerin hatalý tutumlarý yatýyor. Çocuklarýný küçük yaþlardan itibaren, þekerli besinlerle ödüllendirmeyi tercih eden anne ve babalar, günümüzün þiþman insanlarýnýn yaratýcýsý. Þiþman nesillerin önüne geçmek için, beslenme alýþkanlýklarýnýn deðiþmesi gerektiðini belirten Dilek Doðu, yeme kültürünün bebeklik döneminden itibaren oluþtuðunu söylüyor.

Ýþtah konusuna gelince, bazý dönemler insanlarýn iþtahýný kabartýyor. Kadýnlarda regl dönemleri, soðuk havalar, hamilelik bunlardan bir kaçý. Ýþtahý açan bir diðer etken ise, yasaklar. Çok katý bir diyet, aslýnda iþtahý kapatmak bir yana, açýyor. Psikoloji alanýnda çok özgün araþtýrmalarý olan Schacter'ýn yaptýðý bir deney, þiþman insanlarýn davranýþ biçimini gözler önüne seriyor. Bu deneyi, Dilek Doðu þöyle aktarýyor: 

‘‘Bu uzun süreli sýnava, hem zayýflar, hem de þiþmanlýk sorunu olan insanlar alýnmýþ. Hepsinin önüne sandviçler konmuþ. Sandviçlerini yiyenlerin, makinelerden ücretsiz olarak tekrar sandviç alabilecekleri söylenmiþ. Þiþmanlar, sandviçlerini bir çýrpýda, zayýflar ise ancak acýkýnca yemiþler. Þiþmanlar ikinci kez makineden sandviç almamýþlar ama, zayýflar tekrar almýþlar. Bunun çözümlemesi þu: Zayýf insanlar, açlýklarýnýn, iç uyaranlarýn farkýndalar. Þiþmanlar ise, görsel, dýþ uyaranlarla uyarýlýp, yiyeceðe yöneliyorlar. Zayýflar ancak acýktýklarý zaman yiyorlar. Þiþmanlar ise, bir yiyecek gördükleri zaman iþtahlarý kabarýyor. Doðru olan tez: Acýkýnca yemek. Felsefe Uzmaný Erol Coþkuner'e göre, çok yememek için, çok yememe savaþýný býrakmak þart. Beslenme bozukluklarýnda psikolojik yardýmýn faydalý olduðunu söyleyebilirim.’’ 

ZAYIF KADIN MODELÝ

Þiþmanlýk cinselliði de olumsuz yönde etkiliyor. Þiþman kadýnlarýn cinsel orgazmý yaþayamadýklarý bilinen bir gerçek. Çünkü þiþman kadýn, vücuduna güvenemiyor, rahat olamýyor, bu yüzden cinsellikten kaçýyor. Kendini sevilmeye deðer görmeyen þiþman kadýn, sevilebileceðinin de farkýna varmýyor. Kendisine bir çok kiþinin arka planda yatan þiþmanlýk sorunuyla geldiðinden söz eden Klinik Psikolog Dilek Doðu, yaratýlan ‘‘Güzel kadýn zayýftýr‘‘ yargýsýnýn, bir tür moda olarak görüldüðüne dikkat çekerek, þöyle konuþuyor:

‘‘4-5 kilo fazlasý olan insanlar bundan etkileniyor. Þiþman kiþilerin ruh hali, toplumdan dýþlanmýþlýk duygusuyla içiçe. Mutlu deðiller, kendileriyle barýþýk deðiller. Ergenlik çaðýndaki gençler, bu konuda çok yaralý. Kadýnlar erkeklere oranla çok daha hassas. Terapiye de kadýnlar çok daha açýk. Þiþmanlýk her þeyden önce bir saðlýk sorunu. 4-5 kilo fazla için hayatý zehir etmeye deðmez. Ama aþýrý kilolu insanlarýn tedavi olmalarý þart. Herkes manken gibi olmak zorunda deðil. Ailelere büyük sorumluluk düþüyor. Çocuklarýn midesini gereksiz yiyeceklerle doldurmasýnlar.‘‘ 

Obezite Uzmaný Dr. Haluk Saçaklý 

Mide açlýðý ve duygusal açlýk 

Son 13 yýldan beri þiþmanlýk sorunuyla ilgilenen Dr. Haluk Saçaklý, obezite üzerine doktora yapmýþ. Halen hem Transmed'de, hem de Bodrum Dedeman Oteli'nde faaliyete geçen Life Style Saðlýk Merkezi'nde yöneticilik yapan Saçaklý, sözlerine ‘‘Her kilo problemi olan obez deðildir’’ diyerek baþlýyor. Saçaklý, obeziteyi vücuttaki yað oranýnýn belli yüzdelerin üstüne çýkmasý olarak tanýmlýyor. Kadýnlar, yað oraný, vücut aðýrlýðýnýn yüzde 30'unu geçiyorsa ‘‘obez‘‘ sýnýfýna dahil oluyor. Ýdeal rakam, kadýnlarda yüzde 23, erkekler için yüzde 17. Erkekte, yað oraný yüzde 25'in üstüne çýkýyorsa, obezite kapýyý çalmýþ demektir. 

Neden kilo alýyoruz? Bir kere bütün suç genlerde. Anne ve babasý kilolu olan çocuklarýn yüzde 80'inin kilolu olma ihtimali çok yüksek. Anne kiloluysa bu risk yüzde 40'larda. Þiþmanlýk, 6'ncý kromozomdaki bir hatanýn sonucu geliþiyor. Oburluk geni 8 yýllýk bir çalýþma sonucu 1996'da tanýmlandý. 6'ncý kromozomdaki bu hatalý gene, ’’ob-geni’’ adý verildi. Þiþman insanlarýn yaklaþýk yarýsýnda aþýrý kilolarýn nedeni kalýtýmsal. 

Mide açlýðý ile duygusal açlýðýn birbirinden ayýrt edilmesi gerektiðini vurgulayan Dr. Haluk Saçaklý, bunun yorumunu þöyle yapýyor: 

‘‘Bir kere 90-60-90 diye bir ideal vücut ölçüsü yok. Her insanýn yapýsý farklý. Ýstekle ihtiyacýný ayýrt edebilen kiþi, þiþmanlýkla olan sorunlarýnýn yüzde 50'sini halleder. Bazý insanlar vardýr ki, gerçekten aþýrý kiloludurlar. Bazýlarý da 3-5 kilo fazlalarýný görünüm güzelliði kaygýsýyla vermek isterler. Aslýnda amaç kilo kaybý deðil. Önemli olan beslenme kültürünü deðiþtirmek. Kilosundan rahatsýz olan insanlarý yemeye iten faktörleri anlamak lazým. Ondan sonra da tedavi geliyor. Kimseye sihirli bir formül veremeyiz. Bize yol gösteren modelin birinci unsuru, yeterli ve dengeli beslenme. Ýkinci unsur, bilinçli ve düzenli egzersiz, üçüncüsü ise, davranýþ düzenleme teknikleri. Kesinlikle diyet yok. Çünkü insanlar rejim kelimesini duyar duymaz dehþete kapýlýyorlar.’’