Ergenlik dönemi, çocuklarýn hormonal ve bedensel deðiþiklikler sonucunda biyolojik olarak eriþkin olma sürecidir. Bu süreçte vücutta cinsiyete özgü deðiþiklikler, boy uzamasýnda hýzlanma ve eriþkin boya ulaþýlýr, üreme yeteneði kazanýlýr.

Ergenlik kýzlarda erkeklerden 1,5-2 yýl erken baþlar. Baþlangýcý etkileyen faktörler baþlýca genetik (%50-75), beslenme, yaþanýlan iklim ve aktivitedir. Bu faktörlerin etkisi ile kemik yaþý kýzlarda 10, erkeklerde 11 yaþa ulaþýrsa ve yeterli kiloya sahipse beynin hipotalamus bölgesine sinyaller gider. Oradan hipofize, hipofizden de gonadlara (yumurtalýk ve testis) uyarý gider. Kurulan bu uyarý baðlantýsýna H-H-G aksý denir. H-H-G aksý anne karnýnda aktiftir, doðumdan sonra bir süre daha aktif kalýr. Kýz bebeklerdeki geçici meme büyümesinin nedeni budur. Çocukluk döneminde baskýlý olan aks ergenlik yaþýnda tekrar aktifleþerek ergenliði baþlatýr.Bu dönemde meydana gelen genital ve koltuk altý kýllanmasý, cilt yaðlanmasý,akne, ter kokusu ise adrenal bezin androjen hormon yapýmýný artýrmasý sonucu oluþur.

Kýzlarda ilk ergenlik bulgusu meme bölgesindeki pembe bögenin altýnda nohut büyüklüðündeki aðrýlý þiþlik þeklinde kendini belli eden meme büyümesidir (telarþ). Bundan 3-6 ay sonra genital bögede tüylenme baþlar(pubarþ), büyüme hýzlanýr. Yaklaþýk bir yýl sonra en hýzlý büyüme, iki yýl sonra ilk adet kanamasý (menarþ) olur. Toplamda 2-3 yýlda eriþkin boya ulaþýlýr ve ovulasyon (yumurtlama) baþar.

Erkeklerde ilk ergenlik bulgusu testislerin büyümesidir. 6 ay kadar sonra genital tüylenme baþlar. Yaklaþýk iki yýl sonra seste çatlama , hýzlý uzama, sonraki yýllarda sakal çýkmaya ve eriþkin vücut yapýsý þekillenmeye baþlar. Toplamda 4-5 yýlda ergenlik geliþimi tamamlanýr ve spermatogenez baþlayarak fertilite kazanýlýr.

Ergenlik baþladýðý zaman çocuklar eriþkin boylarýnýn %80-85’ine ulaþmýþ durumdadýrlar. Kýz çocuklarý menarþ olduklarýnda eriþkin boylarýnýn yaklaþýk %97’sini kazanmýþlardýr. Ergenlik süresince toplam olarak kýzlar 16-25cm, erkekler ise 20-28 cm uzarlar, epifiz denilen uzama plaðýnýn kapanmasý ile son boya ulaþýlmýþ olur.

Normal ergenlik baþlama yaþý kýzlarda 9-11 (8-13) yaþ, erkeklerde 10-12 (9-14) yaþtýr. Kýzlarda 8, erkeklerde 9 yaþýndan önce baþlayan ergenliðe erken ergenlik denir. Erken ergenlik normal ergenlik yollarýný takip ederek (H-H-G aksýnýn aktivitesi) geliþiyorsa santral ya da gerçek erken ergenlik denir. Gerçek erken ergenliði olan kýzlarýn büyük kýsmýnda neden saptanamaz (idiopatik), erkek çocuklarýn büyük kýsmýnda, kýzlarýn da az bir kýsmýnda hipotalamus ya da hipofizi etkileyen beyinle ilgili bir sorun söz konusudur. Örneðin tümör,enfeksiyon,travma, doðuþtan yapý bozukluðu. Bazen H-H-G aksý aktifleþmediði halde baþka nedenlerle gonadlarýn aktifleþtiði hastalýklar veya prematür telarþ ya da prematür pubarþ denilen, ilerlemeyen masum ergenlik bulgularý görülebilir. Tedavi yaklaþýmlarý farklý olduðu için ayýcý tanýlarýnýn yapýlmasý gerekir.

NORMAL ERGENLÝÐÝN GÝDEREK ERKEN YAÞA KAYDIÐI OLGUSU NE KADAR GERÇEKTÝR? ERGENLÝKTE YÜZYILIN TRENDÝ NEDÝR?

Gerek ülkemizde gerekse dünyada medya ve doktorlar arasýnda ergenlik baþlangýcýnýn erken yaþa kaydýðý konusunda tartýþma ve endiþe söz konusudur. Geliþmiþ ülkelerin verileri biraraya getirildiðinde görülmüþtür ki, 19. yüzyýl ortalarýndan 1960’lý yýllara kadar menarþ yaþý 3 yýl kadar erkene gelmiþ ve ABD ile Güney Avrupa’da 12’li, Kuzey Avrupa’da 13’lü yaþlara gelmiþtir.

Bu hýzlý erken yaþa gelmenin nedeni sosyoekonomik durumun yükselmesi ile açýklanmaktadýr. Son 30-40 yýl deðerlendirildiðinde ise, bu sürede telarþýn bir yýl kadar erken yaþa kaydýðý, ancak menarþýn 0,2- 0,5 yýl kadar erken olduðu belirlenmiþtir. Kuzey Avrupa ülkelerinde ise önemli bir deðiþiklik olmadýðý görülmüþtür. Meme geliþiminin erken baþlayýp ergenliðin tamamlanma süresinin uzamasý telarþý baþlatan çevre faktörleri olabileceði konusunu gündeme getirmiþtir. Erkek çocuklarda yapýlan araþtýrma sayýsý yeterli görülmese de ,ergenlik yaþýnda önemli bir erkene kayma olmadýðý kabul edilmektedir. Türk kýz çocuklarý ile ilgili araþtýrmalar genelde Ýstanbul ile sýnýrlýdýr. Genel bir deðerlendirme yapýldýðýnda 1975’den beri menarþ yaþýnda önemli bir deðiþiklik olmamýþtýr.

Çevresel faktörler incelendiðinde obezite, endokrin sistemi etkileyen kimyasal maddeler ve stres ön plana çýkmýþlardýr. Yað dokusundan salgýlanan leptin hormonu hipotalamus için uyarýcýdýr. Yað dokusunda androjenik hormonlar östrojene dönüþebilirler. Fazla beslendiði için geliþmesi ileri olan obez çocukta yað dokusunun bu hormonal aktiviteleri de eklenirse, obezitenin ergenlik zamanlamasýnda önemli bir etkiye sahip olabileceði açýktýr. Ancak, dünyada obezitenin artuþ hýzý oranýnda ergenlik zamanlamasýnda deðiþiklik yoktur. Bu nedenle baþka faktörlerin etkisi de olmalýdýr.

Son yýllarda en çok üzerinde durulan faktörler endokrin bozucular denilen, hormonal dengeyi bozan doðal ya da sentetik kimyasal maddelerdir. Bisfenol A (BPA), fitalatlar, DDT, PCB, Dioxinler, fitoöstrojenler en çok üzerinde durulan endokrin bozuculardýr. BPA plastik yapýmýnda kullanýlýr. Biberonlarda, konserve kutusu iç yüzlerinde, gýda-süt kaplarýnda, su ýsýtýcýlarýnda bulunur. Yüksek ýsý, asit ve baz ile temasta açýða çýkar. Hayvan deneylerinde diþilerde erken ergenlik bulgularý, erkeklerde üreme sisteminde olumsuz etkileri saptanmýþtýr. Kanada, ABD’nin bazý eyaletlerinde kullanýmý kýsýtlanmýþ, etiketlere BPA içeriðini belirtme zorunluðu getirilmiþtir. Avrupa Birliði 1 haziran 2011’de itibaren BPA içeren biberon satýþýný yasakladý, Türkiye’de de Saðlýk Bakanlýðý’nca bu konuda inceleme baþlatýldýðý basýnda yer aldý.

Fitalatlar plastik maddelerin esneklikliðini saðlamak için kullanýlýr. Oyuncaklar, kozmetikler, gýda ambalajlarý ve týbbý malzemelerde bulunur. Östrojenik, antiandrojenik ve endokrin dýþý bazý etkileri saptanmýþtýr. Avrupa Birliði ülkelerinde 2005 yýlýndan itibaren oyuncaklara fitalat ve türevlerinin konulmasý yasaklanmýþtýr. DDT geliþmiþ ülkelerde kullanýmý yasaklanmýþ bir tarým ilacýdýr. Metabolitleri östrojenik etkilidir. Doðada uzun süre kalýr, gýda zincirlerinde birikir. PCB boya sanayisinde kullanýlýr, dioxinler baþta PVC olmak üzere atýklarýn yakýlmasýnda açýða çýkan endokrin bozuculardýr.

Tarým ürünleri ve hayvan yetiþtirilmesinde kullanýlan hormonlarýn gýdalardaki miktarý çok düþük olduðu için laboratuvarda tesbiti güçtür. Yað dokusunda birikirler, obezler ve çok fazla tüketenlerde birikim yaparlar. Kontrolsüz kullanýmý önlemek için Tarým Bakanlýðýnýn baðýmsýz denetim birimleri oluþturmasý gerekir. Fitoöstrojenler zayýf etkili bitkisel östrojenlerdir. Kýsa sürede yoðun olarak alýnýrlarsa etkili telarþ ve obeziteye neden olabilirler. Ergenlik zamanlamasýna etkili olduðu düþünülmüyor. En yoðun fitoöstrojen içeren bitkiler soya unu ve sütüdür. Kronik stres (göçler, evlatlýk verilme,huzursuz aile, kötü baba-kýz iliþkisi, ruh hastasý anne, düþük sosyoekonomik düzey ailelerde üvey baba vb.) kýz çocuklarýnda menarþý erkene alabilmektedir. Görsel uyaranlarýn ergenlik zamanlamasýna direkt etkisi gösterilememiþtir.

Amerikan Hastanesi
Pediatrik Endokrinoloji Uzmaný
Dr. Nihal Memioðlu

Etiketler : prematür telars ,erken ergenlik için bitkisel tedavi ,çocuklarda meme bezesi ,erken ergenlikte kullanýlan ilaçlar ,erken ergenliði önleyen sifalý bitkiler ,ERGENLIGE BITKISEL COZUM ,erken ergenliðe bitkisel çözümler ,erken ergenliðe bitkisel çözüm ,erkek vücut resmi ,erken gelismeyi önleyici sifalý bitkiler ,kýz çocuklarýnda memede siskinlik ,meme altýnda sislik erkek ,erken ergenliði durdurmak ,erken ergenlik bitkisel çözüm ,büyük göðüslere sahip olmak için ne yapýlmalý ,

Yazan : admin	Tarih : 18/01/2011	Okunma: 20888	Puan verin 1 - Kötü 2 - Ýdare Eder 3 - Ýyi 4 - Çok iyi 5 - Mükemmel Oyla
Yorum : 0	Facebook da paylaþ	Yazdýr	Reyting : 3 (1kiþi oyladý)

Benzer Konular

Kýrýklar teknoloji sayesinde çok daha kolay iyileþiyor

Erken Boþalmada Tedavi

MIYOP ÇOCUKLAR DAHA ZEKI!

Hint keneviri tütünden daha tehlikeli

“KULAKLARIMI TEMÝZLEYEYÝM” DERKEN KAÞINTIYA NEDEN OLMAYIN

Sigara içenler pankreas kanserine daha çok yakalanýyor!

NAZOFARÝNKS (GENÝZ) KANSERLERÝNDE ERKEN TANI ÝLE BAÞARI ORANI %98’E ÇIKIYOR

Yorum Ekle

Yorumlar

Bu yazý için daha önce hiç yorum yazýlmamýþ!

KISA SÜREDE YÜZÜNÜZÜ YENÝDEN ÞEKÝLLENDÝREBÝLÝRSÝNÝZ

Hamilelikte süt tüketimi, preeklampsi riskini 5 kat azaltýyor