Giriþ

Kimyasal savaþ ajanlarý, öldürmek, yaralamak, insanlarý etkisiz hale getirmek, bitkisel ve hayvansal besin kaynaklarýný, besin stoklarýný kontamine etmek ve yok etmek, ekonomik önemi olan hedefleri iþlemez hale getirmek, kaosa ve paniðe neden olmak amacýyla spesifik hedeflere karþý kullanýlan, yüksek toksisite potansiyeline sahip çeþitli yapýlarda kimyasal maddelerdir.

Kimyasal ajanlar, hedef üzerine içinde bir veya daha fazla kimyasal ajan daðýtabilen bir taþýyýcý/daðýtýcý sistem içeren kimyasal silahlarla gönderilir. Kimyasal savaþ ajanlarý, bir veya birkaçýnýn kombinasyonu halinde ve katý, sývý veya aerosol þeklinde; helikopter veya uçaklarla taþýnan sprey tanklarýyla; püskürtücü aletlerle; top, roket veya çok namlulu roket sistemleri; füze, mayýn, el bombasý veya uçak bombalarý ile püskürtülür veya fýrlatýlýp daðýtýlýrlar.

Kimyasal savaþ ajanlarýnýn savaþta veya terör amaçlý tercih edilme sebepleri üretim maliyet ve teknolojilerinin düþük olmalarý, etki ve toksisitelerinin yüksek olmalarý, çok yüksek zarar/hasar kapasiteleri sebebiyle yüksek oranda kayýplara sebep olmalarý ve çok korkutucu olmalarýdýr. Kimyasal tehlike sadece kimyasal savaþ ve silahlarý sebebiyle mevcut deðildir. Endüstriyel kazalar ve savaþlar veya terörist saldýrýlarda kullanýlýp çevreye daðýlan toksik ajanlarla da ayný tehlike söz konusudur.

NEDENLER

Kimyasal savaþ ajanlarý, toksik etki özelliklerine göre aþaðýdaki þekilde sýnýflandýrýlabilir:

1. Sinir ajanlarý (Sarin, Soman, Tabun, VX): Sinir sistemi yoluyla kaslarý felce uðratarak solunum ve dolaþýmý sistemlerini durdur. Öldürücü etkilidirler

2. Vezikan ajanlar-Yakýcý gazlar (Hardal Gazý-Kükürtlü hardal, Levisit, Fosgen Oksim): Doku hasarý yaparlar. Gözler, cilt ve solunum yolu dokusu ilk etkilenen bölgesidir. DNA hasarýna neden olurlar.

3. Boðucu gazlar-Akciðer irritanlarý (Fosgen, Difosgen, Klor, Kloropikrin): Öldürücü etkilidirler. Solunum sistemini aðýr þekilde tahrip edip, akciðer hasarýna neden olarak gaz transferini bozarlar. Ölüm boðulma sonucu olur.

4. Kan zehirleri (Siyanür, Siyanojen Klorür): Hücre solunumunu bozarak kandaki oksijenin dokular tarafýndan alýnmasýný engeller. Öldürücü etkili ajanlardýr.

5. Kapasite bozucu gazlar (LSD, BZ): Santral sinir sistemini etkileyip uyarý veya depresyon yoluyla davranýþ bozukluðuna neden olurlar.

6. Kargaþa bastýrýcý ajanlar (CN, CS, SR, DM ): Ýrritan gaz veya aerosol þeklinde kullanýlýp göz, cilt ve akciðerlerde irritasyon yaparak göz yaþartýr veya aðýr bulantý ve kusmalara sebep olurlar.

7. Bitki öldürücü ajanlar (Pikloram, Kakodilik asit) : Beslenme olanaklarýný bozarak etki ederek zayiat verdirirler.

ÝLKYARDIM

1. Önce kendinizi koruyun: Ortamda kimyasal ajanýn olduðu kirli bölgeye dikkatle yaklaþýlmalýdýr. Arada güvenli bir mesafe olmalý ve bölge yakýn yüksek bir alandan gözlenmelidir. Kurtarma çalýþmalarýný baþlatmak için acele edilmemelidir. Önce mevcut durum deðerlendirilmelidir.

2. 112 ‘yi arayarak yardým isteyin. Güvenlik görevlilerine haber verin.

3. Eðer eðitimini aldýysanýz kimyasal ajaný tanýmaya çalýþýn: Kimyasalý tanýdýktan sonra Zehir Danýþma Merkezi (0 800 314 79 00) ile temas kurarak etkileri, týbbi tedavisi ve dekontaminasyon kurallarý hakkýnda bilgi alýn.

4. Sekonder bulaþma riskini deðerlendirin: Alanda dekontaminasyon tamamlanmadýysa kimyasal ajan ilkyardým gönüllüleri ve profesyonel saðlýk ekibi için risk oluþturur. Cildi ve elbisesi sývý veya katý ajanla tamamen bulaþmýþ kimseler saðlýk personelini kontamine edebilir. Sindirim yoluyla kimyasal ajan alanlar da kusma yoluyla baþkalarýna bulaþtýrabilirler.

5.Yeterli dekontaminasyon önlemlerinin alýndýðýndan emin olun. Dekontaminasyon, kimyasal maddeninin tehlike oluþturmasýný engellemek üzere uzaklaþtýrýlmasý, temas yerindeki miktarýnýn azaltýlmasý iþlemidir.

6. Gereken hastalara mümkün olduðu ölçüde temel ve ileri yaþam desteði uygulayarak süratle uygun týbbi bakýmýn yapýlacaðý yerlere transport edin.

7. Kirli Bölge: Kirli bölgeye sadece itfaiye ve özel eðitimli týbbi personel girmelidir. Ýleri yaþam desteði uygulayacak personel, kontrol veya güvenli bölgede beklemelidir. Kurtarýcýlar korunma için baþlýklý gaz maskesi, koruyucu elbise, geçirgen olmayan eldiven ve bottan oluþan koruyucu ekipman kullanmalýdýr. Kimyasal koruyucu ekipmanlar A, B, C olmak üzere 3 sýnýfa ayrýlýr. A en yüksek seviyede koruma saðlarken C en alt koruma seviyesini ifade eder.

Özellikle kimyasalýn tanýmlanmadýðý sürece maksimum seviyede koruma saðlayan - A sýnýfý koruyucu ekipman kullanýlmalýdýr. Kirli bölgedeki kurtarýcýlar temel hava yolu açýklýðý, solunum desteði ve dolaþým desteði saðlamalýdýrlar. Bu aþamada özellikle koruyucu kýyafetlerin hareket kabiliyetini kýsýtlamasý sebebiyle bu önlemler sýnýrlý olarak alýnabilecektir. Kurtarýcýlar sadece basit hava yolu açma menevralarýyla hava yolunu açabilir, boyunluk takar, büyük bulaþmalarý temizler ve arteriyel kanamalarý durdurmak için direk basý uygulayabilir.

Hasta kirli bölgeden kontrollü bölgeye uygun taþýma yöntemleriyle, hýzla ve emniyetle çýkarýlmalýdýr. Bu amaçla eðer hasta yürüyebiliyorsa yürüyerek; yürüyemiyorsa sedye, sýrt tahtasý veya hiç biri yoksa tek ve iki kiþi taþýma yöntemleri kullanýlarak süratle çýkartýlmalýdýr.

8) Kontrol bölgesi: Kontrollü bölge kirli bölge ile güvenli bölge arasýnda ama kirli bölgeden uzakta uygun bir bölgede olmalýdýr. Mümkünse kirli bölgeden yüksekte ve rüzgarsýz ama gaz buharýnýn daðýlmasýný saðlayacak þekilde havadar olmalýdýr. Bu bölgedeki personel koruma kýyafeti kirli bölgedeki seviyede – A veya onun bir alt seviyesinde - B olmalýdýr.

Bu bölgede hava yolu açýklýðý saðlama, solunum ve dolaþým desteði saðlamada ekipman kullanýlmasý, destek oksijen uygulamasý, solunum yolu ile uygulanan nefes açýcý ve suni solunum ugulamalarý mümkündür. Kanamalarý kontrol altýna almak için direk basý uygulanmalýdýr. Özel koruma kýyafetli kurtarýcýlarýn özellikle aðýr eldivenler takmalarý sebebiyle damar yolu açmak ve endotrakeal entübasyon yapmak zordur. Bu alanda kardiyak monitör gibi elektronik cihazlarda, cihazlarýn kontamine olmasýný önlemek için uygulanmamalýdýr.

Hastanýn hayati foksiyonlarýna yönelik müdahaleler tamamlanýr tamamlanmaz dekontaminasyon iþlemi uygulanýr. Dekontaminasyon sadece katý ve sývý haldeki kimyasal savaþ ajanlarý için geçerlidir, gaz ve aerosol halindeki ajanlar için yapýlabilecek tek iþlem kirli atmosferden uzaklaþmaktýr.

Katý ve sývý haldeki kimyasal savaþ ajanlarý için dekontaminasyon fiziksel olarak yýkama, durulama, kurutma, absorbe etme veya ýsý ile uzaklaþtýrma yöntemleri ile; veya kimyasal olarak yýkýmlama yöntemi ile yapýlýr. Bu amaçla su, sabun, kil topraðý, absorban pudralar, talk/buðday unu, sývý yað, gazyaðý, parafin, alkollü çözücüler kullanýlabilir. Son zamanlarda bazý antidot içeren (örneðin sinir gazý için kolinesteraz antidotu) süngerlerin kullanýmý da gündemdedir.

9) Dekontaminasyon uygulamasý: Giysiler sývý kimyasal ile kontamine ise çýkarýlýr ve çift torbaya konur, torba aðzý kapatýlýr, kontrollü bölgede býrakýlýr. Eðer kimyasal ajan katý ise önce hafifçe silinerek uzaklaþtýrýlýr. Daha sonra yýkanma/yýkama iþlemine geçilir. Bir çok kimyasal ajan suyla þiddetle reaksiyona girerek patlama veya toksik gaz salýnýmýna neden olabilir. Bu nedenle su reaksiyonu konusu dikkate alýnarak dekontaminasyon bölgesinde üzerindeki kýyafetleri tamamen çýkarýlýmýþ hasta üzerine su tazyikle verilmemeli en az 15 dakika süreyle baþ ve boyundan ayaklara doðru tazyiksiz olarak uygulanmalýdýr. Saçýn tamamýnýn, tüm vücut kývrýmlarýnýn, koltuk altý ve kasýklarýn, parmak aralarýnýn yýkandýðýndan emin olunmalýdýr. Yaralar, kimyasal ajanýn yara içine girmesini engelleyecek þekilde yara içinden dýþarý doðru yýkanmalýdýr.

Gözleri su ile flaþlama, uzunluðu kimyasal ajan ve maruziyet koþullarýna göre deðiþmekle beraber yoðun ve kuvvetli alkali materyal 10-15 dakika, sadece göz irritasyonu yapan ajanlar ise daha kýsa süreli flaþlanabilir. Gözlerin yýkanmasýnda varsa sodyum bikarbonat veya serum fizyolojik te kullanýlabilir.

Yaðlý veya suda çözülmeyen ajanlarýn çýkarýlmasý sabun ve ya þampuan kullanýmýný gerektirir. Herhangi bir el ya da bulaþýk deterjaný bu konuda yeterlidir. Bu aþamada çok yumuþak bir fýrçayla hafifçe fýrçalama yapýlmalýdýr. Sert fýrçalama cilt hasarýna ve kimyasal ajanýn vücut içine girmesine sebep olabilir. Çamaþýr suyu veya sirke gibi dekontaminasyon ajanlarý cilt ve saçta kullanýlmamalýdýr. Bu solüsyonlar ekipmanlar için geçerlidir, hastalar için uygun deðildir.

Yýkama bittikten sonra kurulanma iþlemi yapýlarak dekontaminasyon bitirilir, hasta üzeri örtülür.

Sindirim sistemine girmiþ ajanlarýn dekontaminasyonu için hastaya bir bardak normal su içirilmelidir. Dekontaminasyon amacýyla kusturma genellikle önerilmez. Kimyasal ajanýn yutulmasýndan sonra midenin boþaltýlmaya çalýþýlmasý etkili olmayabilir ve tehlikelidir. Yutulan yakýcý veya çok irrite edici bir ajan ise yemek borusunda ve midedeki hasarý artýrabilir. Ayrýca akciðere kimyasal ajan kaçmasýnada sebep olabilir. Mevcutsa aktif kömür bir çok zehiri absorbe etmesi ve uygulanma kolaylýðý sebebiyle verilebilir. Uyanýk ve koruyucu refleksleri yerinde hastaya 50-60 gr verilebilir.

Temel dekontaminasyon tamamlandýktan sonra hasta triyaj, tedavi ve transport için güvenli bölgeye gönderilir.

10) Güvenli Bölge: Güvenli bölge fiziksel ve kimyasal hasar bölgesinden uzakta kurulduðu için bulaþma ciddi problem deðildir. Bu nedenle bu bölgedeki personel için hastalar uygun þekilde dekontamine edilip getirildikleri için koruyucu elbise giyme zorunluluðu yoktur. Ancak organafosfat pestisidleri ve benzer kimyasal ajanlarýn varlýðýnda güvenli bölge timide önlük ve lateks eldiven giymelidir.

Güvenli bölgede öncelikle hemen basit týbbi bakým yapýlmalýdýr. Bu bakým hava yolu açýklýðý, solunum ve dolaþým desteðini içermelidir. Daha sonra ayrýntýlý týbbi bakým baþlatýlýr. Bu arada Zehir Danýþma Merkezi’nden uzman tavsiyesi alýnabilir.

Nefes açýcý ilaçlar solunum yoluyla uygulanabilir. Ancak nefes açýcý ilaçlar bazý kimyasal ajanlarýn kalp hýzýný artýrma ve ritim bozukluðu yapmalarýna sebep olabilir. Bu nedenle yüksek miktarda kullanýlmamalýdýr. Koma veya nöbet geçirme durumunu kimyasal ajandan çok kafa travmasýna baðlý olabileceði de düþünülmelidir.

Önceden hastane dýþý uygulama eðitimi alýnmýþsa antidot tedavisi yapýlabilir.

Konsantre veya kuvvetli alkali materyale maruziyet durumunda ilave dekontaminasyon uygulanýr, göz ve cilt tekrar yýkanýr.

11) Transport: Cilt ve gözleri ajana maruz kalmýþ hastanýn dekontaminasyonu etkili bir þekilde yapýlmýþsa ambulans, personel ve ekipmanýn ikincil bulaþma riski yoktur. Ancak, yutulan ajanlar hastanýn kusmasý durumunda küçük ve kapalý alaný olan ambulansta ikincil bulaþma riski yaratabilir.

12) Hastalarýn dekontaminasyon bölgesinde yapýlan dekontaminasyonlarý yeterli yapýlmamýþsa hastane acil servislerinde ikincil bulaþma olabilir. Bunu önlemek amacýyla hastanelerin acil servislerinde dekontaminasyon istasyonlarý olmalý ve hastalara acil servisi alýnmadan bir kez daha dekontaminasyon iþlemi uygulanmalýdýr. Bu sýrada týbbi bakýmda dekontaminasyon iþlemiyle eþ zamanlý olarak baþlatýlmalýdýr.

13) Görev tamamlandýktan sonra personel ambulans kullanýlan ekipmanlar uygun þekillerde dekontamine edilir. Personel kendi dekontaminasyonunu yaparken; dekontaminasyon tamamlanmadan aðýz, burun, yüz ve genital bölgesine dokunmamaya dikkat etmeli, sýcak suyla ve cerrahi sabunla hafif hafif fýrçalanmalý, özellikle saçlar, kulaklar ve diðer kývrýmlý bölgeler tekrar tekrar yýkanmalý, týraþ olmamalý ve her yýkanmadan sonra temiz havlu kullanmalýdýr.Ambulans ve ekipmanlarý dekontamine edilmeden rutin görevlere gönderilmemelidir.

Uz. Dr. Ülkümen Rodoplu
Acil Týp Derneði Genel Bþk.
Etiketler : bebeklerde damar yolu açma ,boyundan damar yolu açma ,bitki öldürücü ajanlar ,boyundan damar yolu ,çocuklarda damar yolu açma ,nükleer gaz maskesi ,irritan gaz ,damar yolu açma ,nükleer giysi ,çocuk damaryolu ,öldürücü kimyasal silahlar ,damar yolu açma video ,hava yolu açýlmasý ,sifalý bitkiler damar yolu ,boyundan damar yolu açma yorumlarý ,

Yazan : admin	Tarih : 09/08/2009	Okunma: 4905	Puan verin 1 - Kötü 2 - Ýdare Eder 3 - Ýyi 4 - Çok iyi 5 - Mükemmel Oyla
Yorum : 0	Facebook da paylaþ	Yazdýr	Reyting : Oy yok! (0kiþi oyladý)

Benzer Konular

KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA ÝLKYARDIM

YARALANMALARDA ÝLKYARDIM

Lokman Hekim Hastaneleri halka açýlýyor

KANAMALARDA ÝLKYARDIM

HASTANELERÝMÝZ ACÝL DURUMLARA NE KADAR HAZIRLIKLI

NÜKLEER SÝLAHLAR KORUNMA, ÝLKYARDIM & ACÝL YARDIM

Ýstanbul Fizik ve Tedavi Rehabilitasyon Hastanesi’nin Ek Hizmet Binasý Açýldý

Yorum Ekle

Yorumlar

Bu yazý için daha önce hiç yorum yazýlmamýþ!

BÝYOLOJÝK SÝLAHLAR ÝLKYARDIM & ACÝL YARDIM

Çocuk Aðýz Ve Diþ Saðlýðý