Son yýllarda daha sýkça duyulmaya baþlayan, bahar-yaz dönemlerinde artýþ gösteren ve aðýrlýklý olarak keneler aracýlýðýyla bulaþan virütik bir hastalýktýr. Ýlk olarak 1944 yýlýnda Kýrým’da, sonra 1956 yýlýnda Kongo’da tanýmlanmýþ ve sonra ayný hastalýk olduðu anlaþýlmýþtýr.

Keneler, kan emerek beslendikleri için hemen tüm yabani ve evcil hayvanlarýn (inek, koyun, köpek, kemiriciler, yerde beslenen kuþlar vb.) üzerinde bulunabilir ve bu hayvanlardan insana geçebilirler. Ayrýca, çalýlýk ve yeþil, yüksek otlu alanlarda bulunan keneler, beslenmek için doðrudan insanlara da geçip ýsýrabilirler. Bu nedenle daha çok kýrsal bölgelerde ve hayvancýlýkla uðraþan kiþilerde görülmekle birlikte kentsel alanlardaki uygun ortamlarda da bulunabilirler.

Virüs ile bulaþmýþ keneler, kan emiþini tamamladýktan sonra ayrýlýrken bir sývý salgýlarlar. Virüs genellikle bu sývý ile bulaþýr. Kan emdikleri ve virüsü bulaþtýrdýklarý tüm canlýlar hasta olabilir fakat hastalýk genellikle hayvanlarda hafif ve bulgusuz seyreder. Bu nedenle daha az görülmekle birlikte hasta hayvanlarýn salgýlarý ve kanlarý aracýlýðýyla da hastalýk bulaþabilir.

Kenelerin kan emiþi genellikle uzun bir süreçtir. Sinekler gibi hemen sokup kýsa sürede kan emiþini býrakmazlar. Kan emmeye baþlayan kene, aðýz kýsmýndaki hortumunu cilt içine sokar ve doyuncaya kadar çýkartmaz. Bu hortum, geri çýkýþý engellemek için çýkýntýlar içerdiðinden kolay çýkmaz. Bu nedenle keneyi çýkartmak için zorlamamak gerekir. Çok zorlandýðýnda sývýyý erken salgýlayýp virüsü bulaþtýrabilir veya boru kýsmý koparak cilt içinde kalabilir. Ayrýca, zorlama kenenin patlayarak enfekte sývý ve kanýnýn cildimizdeki çiziklerden ya da gözümüze sýçrayarak bulaþmasýna yol açabilir. Bu nedenle vücuda yapýþýk kene görüldüðünde bir cýmbýzla aðýz kýsmýndan tutularak yavaþça saða-sola oynatýlýp bir vida gibi çýkartýlmaya çalýþmalý ya da bir saðlýk kurumuna baþvurularak çýkartýlmasý saðlanmalýdýr.

Hastalýk oluþmasý ve bulgularý:
Hastalýk genellikle kene ýsýrýðý ile virüsün bulaþmasýndan 1-3 gün sonra ortaya çýkar. Bu süre en fazla 9 güne kadar uzayabilir. Hasta hayvanýn kan ve vücut sývýlarý bulaþmýþ ise bu durumda hastalýðýn ortaya çýkýþý 13 güne kadar uzayabilmektedir.

Ateþ, kýrýklýk, baþ aðrýsý, halsizlik, aþýrý duyarlýlýk, kol, bacak ve sýrtta þiddetli aðrý ve belirgin iþtahsýzlýk bulgularý ile baþlar. Bazen kusma, karýn aðrýsý ve ishal olabilir.
Ýlk günlerde yüz ve göðüste küçük cilt altý kanamalarý, gözlerde kýzarýklýk, gövde, kol ve bacaklarda bir yere çarpmýþ gibi cilt altý kanamalar oluþabilir.
Burun kanamasý, kanlý kusma, kanlý dýþkýlama, kanlý idrar görülebilir. Vajinal kanamaya da rastlanabilir.
Aðýr olgularda hepatit, karaciðer, böbrek, akciðer yetmezlikleri oluþabilir.

Tedavi: Diðer çoðu virüs hastalýklarýnda olduðu gibi bu hastalýðýn da doðrudan bir tedavisi ve etkili bir ilacý olmayýp daha çok destek tedavisi ve bulgularý gidermeye yönelik tedaviler ve bazý antivirütik ilaçlar uygulanmaktadýr.
Erken dönemde baþlanýlan destek tedavi daha baþarýlý sonuç vermektedir. Geç baþlanýlan tedavi ve aðýr seyredebilen hastalýk öldürücü olabilmektedir.
Hastalýða karþý aþý çalýþmasý yürütülmekle birlikte henüz koruyucu bir aþý geliþtirilememiþtir.

Korunma:
Hastalýk, kenelerin sokmasý sonrasý salgýladýklarý sývýyla, kenelerin çýkartýlýrken ezilmesi sonucu çýkan sývý ve kanýyla veya kene sokmasý sonucu virüsü alýp hasta olmuþ hayvanlarýn kan ve salgýlarý ile bulaþabilmektedir. Bu nedenle:
Mera ve meskenlerde yerleþik keneler kan emerek beslenirler. Hayvanlarý kenelerden uzak tutarak kenelerin yayýlmalarý engellenmelidir.

Yeþil ve piknik alanlarýna gidildiðinde (su kenarlarý, otlaklar, çalýlýk ve yüksek otlu alanlar) uzun giysiler giymeli, bacaklarý açýkta býrakmamalý, paçalar çorap içine konulup kenenin vücuda ulaþmasý zorlaþtýrýlmalýdýr. Dönüþte tüm vücut kontrol edilip yapýþýk kene olup olmadýðýna bakýlmalýdýr.

Yeþil alanlara giderken böcek kaçýrýcý sývý ve jeller cilde sürülebilir veya giysilere emdirilebilir. Bu maddelerin az da olsa saðlýk
sakýncalarý olduðu dikkate alýnmalýdýr. Hayvan besliyorsanýz hayvanlarýnýzý dolaþtýrýrken onlara da bu sývýlardan sürebilirsiniz.
Vücuda yapýþýk kene tespit edildiðinde keneyi çýkartmak için fazla zorlamamalý, halk arasýnda yaygýn olduðu þekliyle sigara veya kibritle yakma, kenenin üzerine kolonya, alkol veya diðer kimyasal maddeler uygulanmamalýdýr. Bu maddeler kenenin daha erken aþamada kusmasýna ve enfekte sývýyý vücudumuza salgýlamasýna neden olabilir.

Vücuda yapýþýk kene tespit edildiðinde eldiven takarak ve bir cýmbýz ile kene vücuda yapýþýk aðýz kýsmýndan tutularak yavaþça saða-sola sallanarak bir vida gibi çýkartýlmalý veya bir saðlýk kurumuna baþvurularak çýkartýlmasý saðlanmalýdýr.
Hasta kiþiler ile temasta vücut sývýlarý aracýlýðýyla bulaþma olabileceði unutulmamalýdýr.

Artýk piknik yapmak da riskli hale geldi.
Kenelerle karþýlaþmamanýz dileðiyle,

Dr. Murat FIRAT
Halk Saðlýðý Uzmaný