Burun týkanýklýðý, bitmeyen öksürükler, týkanan kulaklar ve geceleri gürültülü horlama… Çocuðunuz geniz eti ameliyat oldu ancak saðlýk sorunlarý halen devam ediyor. Oysa baþta alerjik nezle olmak üzere çeþitli hastalýklar bu durumun esas nedeni olarak karþýmýza çýkýyor. Bu gibi durumlarda geniz etinin alýnmasý tek baþýna yeterli olmayabiliyor, örneðin alerji tedavisinin de yapýlmasý gerekiyor. Ancak aileler bu gerçeði bilmediklerinden “geniz eti tekrarladý mý?” þeklinde endiþeye kapýlýyorlar ve doktor doktor gezip bu soruna çare bulmaya çalýþýyorlar. Memorial Etiler Týp Merkezi KBB Bölümü’nden Op. Dr. Atilla Þengör, “Geniz eti tekrarlar mý?” sorusunun yanýtýný verdi ve konu ile ilgili ailelere tavsiyelerde bulundu.

Geniz eti çocuðunuzda geliþme geriliðine neden olabilir

Geniz eti, çocuk kulak burun boðaz hastalýklarýnýn pek çoðuyla iliþkilidir ve sýklýkla ailelerin duymaktan hoþlanmadýðý bir durumdur. Týbbi adýyla “adenoid” olarak isimlendirilen geniz eti dokusu, burun boþluðumuzun arka bölümünde, geniz bölgesinde yer alýr. Ayný bademciklerde olduðu gibi, mikroplara karþý birincil yanýtýn verildiði bir baðýþýklýk sistemi elemanýdýr. Çeþitli nedenlere baðlý geniz eti büyüdüðünde ve geniz boþluðunu doldurduðunda baþlýca burun týkanýklýðý, uyku apne sendromu (Uykuda soluk durmasý) ve tekrarlayan kulak sorunlarýna neden olabilir. Ayrýca iþtah kaybý ve tekrarlayan enfeksiyonlar nedeniyle büyüme geliþme geriliðine de yol açabilir. Bunlarý ortadan kaldýrmak amacýyla yapýlan geniz eti ameliyatlarýndan bir süre sonra, bazý çocuklarda sorunlarýn geri döndüðü veya baþýndan beri düzelmediði gözlenir. Bu aþamada ebeveynler, “acaba geniz eti tekrarladý mý?” ya da “geniz eti yeterli ölçüde alýnmadý mý?” þeklinde endiþelere kapýlýrlar. Oysa geniz etinin tekrarlamasý oldukça nadirdir ve burun-geniz bölgesindeki týkanýklýðýn devam ettiði çocuklarda aslýnda geniz etine eþlik eden, örneðin alerjik nezle gibi diðer bir hastalýk bu durumun sebebi olabilir. Geniz eti ameliyatý ile beraber bunlarýn da gerekli tedavileri yapýldýðýnda, çocuðun belirgin þekilde rahatlamasý olanaklý olabilir.

Burun solumu çok önemli

Burun boþluðu, bilinenin aksine aslýnda bir boþluk deðildir. Alýnan soluk havasýný akciðerlere temizlenmiþ, ýsýtýlmýþ ve nemlendirilmiþ olarak gönderen ve bu sýrada havayý hisseden ve koklayan, son derece geliþmiþ bir organýmýzdýr. Burnumuzun arýtma ve iklimlendirme iþlevlerinin akciðerlerimiz ve genel saðlýðýmýz için de önemi büyüktür. Zira burun iþlevleri yetersiz çocuklarda görülen astýmýn da, örneðin geniz eti ameliyatýndan sonra büyük ölçüde düzelmesi, bu koþullarla iliþkilidir.

Burun içerisinde, solunum yoluyla giren çeþitli mikroplarý, tozlar ile alerjenleri yakalayan ve temizleyen “mukoza örtüsü” bulunur. Bu temizleme mekanizmasý burun iþlevleri için çok önemlidir. Buna ek olarak, þiþtikleri zaman “burnumuzun bir tarafýnýn sýrayla açýlýp kapanmasý” þeklinde hissettiðimiz, halk arasýnda “burun etleri” diye bilinen bazý oluþumlar bulunur. Bizlerin “konka” adýný verdiðimiz bu yapýlar burunun iklimlendirme iþlevlerini üstlenirler. Mukoza örtüsünün temizleyici özelliði çeþitli nedenlerle bozulduðunda ve/veya burun etlerinin de þiþmesiyle burun týkandýðýnda, iþlevlerde aksamalar baþlar. Bunu takiben solunum yollarý ile ilgili diðer hastalýklara da zemin saðlanmýþ olur veya iyileþebilmeleri güçleþir. Diðer bir deyiþle kulak-burun-boðaz bölgesindeki pek çok hastalýðýn önlenmesi veya düzelmesi burun solunumunun ve iþlevlerinin düzgün olmasýna baðlýdýr.

Geniz eti burun týkanýklýðýna neden oluyor

Geniz eti, çocuklarda genellikle tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonlarý nedeniyle büyür. Burun solunumunu engelleyecek boyuta geldiðinde, burun iþlevlerinin de bozulmasýna yol açar. Bir baþka deyiþle burnun temizlenme mekanizmasý etkilenince, içeride alerjenlerin ve birikintilerin kalýþ süreleri uzar. Çocuðun öncesinde alerjik nezlesi olsun veya olmasýn, mukozanýn deðiþen derecelerde gösterdiði alerjik yanýt artýþý nedeniyle burun dokularý þiþer. Geniz etinin yarattýðý týkanýklýða ek olarak, bu þekilde geliþen mukoza þiþmesi de burun týkanýklýðý biraz daha arttýrmýþ olur. Bundan sonra burun iþlevleri daha fazla bozulur, alerjenlerin kalýþ süreleri daha fazla uzar ve bu þekilde burun adeta kýsýrdöngüye girmiþ olur. Bu þekilde burun tamamen týkandýðýnda geniz etinin küçülmesi de zorlaþýr. Geniz eti alýndýðýnda bazý çocuklar bu kýsýrdöngüyü atlatýrlarken, bazýlarý atlatamazlar. Bu durumu önlemek için burun týkanýklýðýna yol açan diðer sorunlarýn da belirlenerek tedavi edilmeye çalýþýlmasý gerekir.

Geniz eti ameliyatýna ek olarak varsa alerjik nezle de tedavi edilmelidir

Geniz etine eþlik eden diðer hastalýklarýn ameliyat öncesinde belirlenmiþ olmasý çok önemli. Örneðin çocuðun alerjik nezlesinin varlýðýnýn ameliyat öncesinde belirlenmiþ olmasý ve geniz eti ameliyatý sonrasýnda bunun tedavisinin bir süre devam etmesi gerekebileceði konusunda aileler mutlaka bilgilendirilmelidir. Aksi halde çocuðun ebeveynleri belirtilerin sürdüðünü ve bu nedenle geniz etinin tekrarladýðýný düþüneceklerdir. Ýyi bir geniz eti ameliyatý geçirdiði halde burun týkanýklýðý ve kulak ile ilgili belirtileri devam eden bir çocuðun, ancak alerjik nezlesi de tedavi edildiði zaman sorunlarýnýn tekrarlama olasýlýðý azalabiliyor.

Çocuk kulak burun boðaz hastalýklarýnda geniz eti varlýðýný ve alerjik nezleyi, çocuklar için geliþtirilmiþ pediatrik endoskoplarla doðrudan görerek belirleyebiliyoruz. Geniz eti olan bir çocukta beraberinde alerjik bulgular da varsa, mutlaka öncelikle týbbi tedavi uygulayarak alerjik nezlesini kontrol altýna almaya çalýþýyoruz. Burun solunumu yeterli ölçüde saðlanabilirse, kýsýrdöngüden çýkmasý ve geniz eti ile iliþkili belirtilerinin gerilemesi de olanaklý olabiliyor. Burada son yýllarda, uygun özellikteki “burun yýkama” sývýlarý sayesinde týbbi tedavide önemli bir aþama kaydedebildik. Bu sývýlarýn burnu mekanik temizleme yoluyla alerjenlerden ve yoðun salgýlardan arýndýrabilmesi sayesinde, buruna iþlevlerini yeniden kazandýrabilmemize ve burunu kýsýrdöngüden çýkartabilmemize yardýmcý oldu. Burun iþlevlerinin kazandýrýlma çabasý, eðer koþullar izin veriyorsa zaman içerisinde geniz etinin de küçülmesine yardýmcý olabiliyor. Ancak çok küçük yaþtaki çocuklar burun yýkama tedavisine bazen uyum saðlayamýyorlar.

Alerjik nezle dýþýnda, geniz eti ameliyatý sonrasýnda belirtilerin sürmesine neden olabilecek diðer durumlara örnek vermek gerekirse, çocuklarda sýk rastlanmasa da burun eðrilikleri (deviasyon), burun içi diðer anatomik bozukluklar, geniz bölgesinde bazý geliþimsel kitleler, tümörler ve hatta basit görülen kabuklanmalar bile burun týkanýklýðýna neden olabiliyor. Ancak bu durumlarýn çoðunda sorun endoskopik muayene ile belirlenebiliyor, gereken tedavi ve öneriler yapýlarak önlemler alýnabiliyor.